“If you stick a knife in my back nine inches and pull it out six inches, there’s is no progress. If you pull it all the way out that’s not progress. Progress is healing the wound that the blow made. And they haven’t pulled the knife out, much less healed the wound. They won’t even admit the knife is there.”

El-Hajj Malik El-Shabazz (Malcolm X), geboren als Malcolm Little (1925-1965) was (onder meer) mensenrechtenactivist, lange tijd leider en woordvoerder voor de Nation of Islam en oprichter van diverse organisaties (MMI, OAAU). In onze geschiedenisboeken wordt Malcolm X echter zeer negatief afgeschilderd en vaak gezien als een ‘extremistische zwarte racist’ of ‘militante nationalistische leider’. Deze eenzijdige visie, gaat voorbij aan het feit dat Malcolm X enorme invloed heeft gehad op de burgerrechten van Zwarte Amerikanen. Ook wordt hiermee ontkend hoe hij het discourse over racisme in de VS heeft weten te veranderen (zo heeft zijn gedachtengoed enorme invloed gehad op het ontstaan van nieuwe organisaties, zoals Black Panther Party). Hij moedigde zwarte mensen in de VS aan om te vechten voor hun rechten en was hierin een fantastische bruggenbouwer. Zijn boodschap (onder meer dat zwarte mensen de verantwoordelijkheid konden nemen om een eigen samenleving op te bouwen in plaats van de witte bevolking te smeken voor integratie en “by any means necessary”) was nieuw voor veel (met name witte) Amerikanen. Juist deze boodschap van Malcolm X zorgde ervoor dat andere burgerrechtenorganisaties en -leiders, waaronder Martin Luther King, Jr., in staat werden gesteld om gehoord te worden. Djehuti-Ankh-Kheru (2015: p.5) stelt: “De opkomst van Malcolm X liet zien dat extremisme een relatief begrip is. In vergelijking met de ideeën die Malcolm X namens de Nation of Islam propageerde waren de wensen van de ‘extremistische’ leiders van de burgerrechtenbeweging verteerbaar. De leiders van de burgerrechtenbeweging waren redelijke personen geworden. De autoriteiten gingen nu liever toch maar met ze om de tafel zitten, want het alternatief voor hen was die verschrikkelijke Malcolm X en de NOI, en dat wilde je niet!”

Daarnaast heeft Malcolm X een belangrijke rol vervult ten aanzien van het racisme discourse in de VS middels zijn inzet op internationale podia ten tijde van de Koude Oorlog. Hij lobbyde bij de VN om de VS veroordeeld te krijgen. Door racisme in de VS te internationaliseren en als een mensenrechtenkwestie aan te merken (in plaats van een burgerrechten problematiek), wist hij de aandacht te krijgen van diverse leiders over de wereld. Uiteindelijk is het de internationale druk geweest, die ervoor gezorgd heeft dat burgerrechten verschaft werden aan zwarte Amerikanen. “Amerikaanse diplomaten klaagden steen en been dat ze niet serieus werden genomen. Er moest wel iets concreets gedaan worden voor Zwart Amerika om de internationale propagandastrijd niet te verliezen tijdens de koude oorlog.” (Djehuti-Ankh-Kheru, 2015: p.55).

Bronnen

  • Djehuti-Ankh-Kheru, (2015). 20 vragen en antwoorden over Malcolm X. Den Haag: Amrit.
  • Haley, A. (1965). The Autobiography of Malcolm X told to Alex Haley. New York: Digital Deen Publications.
  • https://www.youtube.com/watch?v=cReCQE8B5nY